Çevrənin uzunluğu və dairənin sahəsi
Dərs haqqında

Çevrə müəyyən nöqtədən — mərkəzdən eyni məsafədə olan nöqtələrin əmələ gətirdiyi qapalı əyridir. Çevrə ilə onun daxilindəki hissə birlikdə dairə adlanır. Mərkəzi çevrənin nöqtəsi ilə birləşdirən parça radius (r), mərkəzdən keçib çevrənin iki nöqtəsini birləşdirən parça diametrdir (d); diametr radiusun iki mislidir: d = 2r. Təcrübə: bir neçə dairəvi əşyanın (fincan, qapaq, təkər) çevrəsini sapla ölçüb diametrinə böl. Hər dəfə təxminən 3,14 alınır. Bu ədəd π («pi») hərfi ilə işarə edilir; π-nin onluq yazılışı sonsuz davam edir, hesablamalarda adətən π ≈ 3,14 götürülür. Deməli, çevrənin uzunluğu C = πd = 2πr. Radiusu 5 sm olan çevrənin uzunluğu C ≈ 2 · 3,14 · 5 = 31,4 sm. Dairənin sahəsi S = πr² düsturu ilə hesablanır: dairəni çoxlu kiçik sektorlara bölüb növbə ilə düzsək, təxminən eni r, uzunluğu çevrənin yarısı (πr) olan düzbucaqlı alınır. Radiusu 10 sm olan dairənin sahəsi S ≈ 3,14 · 10² = 314 sm². Diametr verilibsə, əvvəl radiusu tapmaq lazımdır: d = 6 m → r = 3 m → S ≈ 3,14 · 9 = 28,26 m². Uzunluq xətti vahidlə (sm, m), sahə kvadrat vahidlə (sm², m²) ölçülür.
Kitabda nə görəcəyik
6-cı sinif riyaziyyat dərsliyi iki hissədən ibarətdir: natural ədədlər, nisbət, tənasüb və faiz, tam ədədlər, koordinat sistemi, çoxluqlar, tənliklər, üçbucaqlar, sahə və həcm, statistika və ehtimal. Hər bölmə ilkin yoxlama ilə başlayır, mövzuda qayda, həll olunmuş nümunə və tapşırıqlar verilir. Əvvəl nümunəni oxuyun, qaydanı öz sözlərinizlə deyin, sonra tapşırıqları dəftərdə həll edib cavabı yoxlayın.
Dərsliklə əlaqə:
Bu, dərsliyin mətni deyil — mövzunun qısa təsviridir. Dəqiq səhifəni öz dərsliyinizdə yoxlayın.
Dərs addım-addım
- 1
Başlanğıc5 dəq
Dairəvi əşyalar.
- 2
Yeni mövzu10 dəq
Radius, diametr, π.
- 3
Praktika10 dəq
Çevrənin uzunluğu.
- 4
Oyun10 dəq
Dairənin sahəsi.
- 5
Yekun5 dəq
Masa məsələsi.
Gəl anlayaq
Şagird üçün Sadə dil

| Verilib | Çevrənin uzunluğu C = 2πr | Sahə S = πr² |
|---|---|---|
| r = 5 sm | 31,4 sm | 78,5 sm² |
| r = 10 sm | 62,8 sm | 314 sm² |
| d = 6 m | 18,84 m | 28,26 m² |
| r = 1 m | 6,28 m | 3,14 m² |
Valideyn üçün
Necə kömək etmək
- Evdəki dairəvi əşyaların çevrəsini sapla, diametrini xətkeşlə ölçün və nisbəti hesablayın: hər dəfə nə alınır?
Müəllim üçün
Dərsin məqsədləri
- Çevrə və dairəni, radius və diametri fərqləndirmək, π ədədinin mənasını təcrübə ilə başa düşmək, çevrənin uzunluğunu və dairənin sahəsini düsturla hesablamaq.
Necə aparmaq
- Modelləşdirmə, həll olunmuş nümunə üzrə iş, cütlükdə məsələ həlli, təxmin və yoxlama, müstəqil iş
Fərdi yanaşma
- Zəif şagirdlər: model və nümunə üzrə addım-addım; güclü şagirdlər: çoxaddımlı məsələ və öz məsələsini qurmaq
Suallar sinfə
- Dairəvi fiqurun ətrafını və sahəsini necə hesablamaq olar?
Necə yoxlamaq
Şagird radius və diametri fərqləndirir, π-nin mənasını izah edir, çevrənin uzunluğunu və dairənin sahəsini hesablayır və vahidləri düzgün yazır.
Elmi dil Elmi dil
Təkər
Velosiped təkəri bir dövrdə öz çevrəsinin uzunluğu qədər yol gedir; buna görə velosiped sayğacları təkərin ölçüsünü bilməlidir.
Suvarma
Dairəvi suvarıcı radiusu 3 m olan sahəni sulayırsa, sulanan sahə təxminən 3,14 · 9 ≈ 28 m²-dir.
Özün öyrən
Addım-addım
- Radius və diametri fərqləndirdim.
- π-ni təcrübə ilə tapdım.
- Çevrənin uzunluğunu hesabladım.
- Dairənin sahəsini hesabladım.
Daha dərinə
Elmi dil: daha böyük şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün.
Qədim yunan alimi Arximed çevrəyə daxil və xaric çəkilmiş çoxbucaqlılarla π-nin 3 10/71 ilə 3 1/7 arasında olduğunu göstərmişdi.
Oyna və yoxla
Bu kəmiyyət hansı vahidlə ölçülür?
Dəftərdə belə yazırıq
- Radiusu 4 sm, 7 sm olan çevrələrin uzunluğunu tap (π ≈ 3,14).
- Diametri 20 sm olan dairənin sahəsini tap.
- Təkərin radiusu 30 sm-dir. 100 dövrdə təkər neçə metr yol gedər?
Dəftərdə sinif işi belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.
Diqqət: tez-tez edilən səhvlər
Həyatda harada lazımdır
- Median və moda
Evdə edək
Əsas
- Üç dairəvi əşyanın çevrəsini və diametrini ölç, C : d nisbətini cədvəldə yaz.
Əlavə ⭐
- Radiusu 2 m olan dairəvi gül ləki üçün haşiyə (çevrə) neçə metr olmalıdır? Ləkin sahəsi nə qədərdir?
Necə etməli
- Tapşırıqları dəftərdə həll et.
- Cavabı təxminlə və ya tərs əməllə yoxla.
Valideynlər üçün cavablar
25,12 sm; 43,96 sm. r = 10 sm, S ≈ 314 sm². C ≈ 2 · 3,14 · 30 = 188,4 sm; 100 dövr ≈ 18 840 sm ≈ 188,4 m. Ev: nisbətlər 3,1-ə yaxın; C ≈ 12,56 m, S ≈ 12,56 m².
Ev tapşırığının addım-addım həlli — Həlli göstər (əvvəlcə özün yoxla)
Həll edək
- Dairəvi masanın diametri 1 m-dir. Masanın kənarına lent tikmək üçün neçə metr lent lazımdır? Masanın üstünü örtmək üçün nə qədər sahə? C ≈ 3,14 · 1 = 3,14 m lent. r = 0,5 m, S ≈ 3,14 · 0,25 = 0,785 m².
Ev işi dəftərdə belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.