Çıxma: 10 daxilində
Dərs haqqında

Bir dəstədən bir neçə əşya götürüləndə nə qaldığını tapırıq: 5 quşdan 2-si uçdu — 3 qaldı.
Dərs addım-addım
- 1
Şar hekayəsi5 dəq
5 şardan 2-si uçdu. «Neçə qaldı?»
Lövhədə5 − 2 = ? - 2
«−» işarəsi8 dəq
Çıxma — götürmək, ayırmaq. Azalan − çıxılan = fərq.
Lövhədə5 − 2 = 3 · azalan − çıxılan = fərq - 3
Ədəd oxunda geri8 dəq
5-dən 2 addım geri — 3.
Lövhədə(3) ← ← (5) - 4
Dəftərdə işləyirik9 dəq
Misalları yazırıq və birini toplama ilə yoxlayırıq.
Dəftərdə7 − 3 = 4 ✔ 4 + 3 = 7 - 5
Yekun5 dəq
«Ədəddən özünü çıxsaq — 0». Ev tapşırığı izah olunur.
Lövhədə6 − 6 = 0
Gəl anlayaq
Şagird üçün Sadə dil
Leylanın 5 şarı var idi. Külək 2 şarı apardı. Neçə şar qaldı?
Şarlar azaldı. Bu, çıxmadır: 5 − 2 = 3.
Ədəd oxunda geri addımlar
5-də dur və sola 2 addım at: 4, 3.
Yoxlama sehri
Valideyn üçün
Necə kömək etmək
- Əşyaları həqiqətən götürün: 6 konfetdən 2-ni yeyin və qalanı sayın.
- Uşaq geri saymaqda çətinlik çəkirsə, ədəd oxunu kağıza çəkin.
- Hər üçüncü misalda «Toplama ilə yoxla» deyin.
Nəyi yoxlamalı
- − işarəsini oxuyur və + ilə qarışdırmır.
- Kiçik ədəddən böyüyü çıxmağa çalışmır.
- Cavabı toplama ilə yoxlaya bilir.
5 dəqiqəlik oyun
Müəllim üçün
Dərsin məqsədləri
- Çıxmanı «götürmə» və «nə qaldı?» kimi başa salmaq.
- 10 daxilində geri sayaraq çıxmaq.
- − işarəsini oxumaq və yazmaq.
Necə aparmaq
- Əşyaları real olaraq götürün: masada 6 kub, 2-ni gizlədin.
- Ədəd oxunda geri addımlar göstərin.
- Toplama ilə əlaqəni göstərin: 5 − 2 = 3, çünki 3 + 2 = 5.
Fərdi yanaşma
- Çətinlik çəkənə: şəkildə götürülənləri üstündən xətt çəkmək.
- Tez bitirənə: öz məsələsini qurub yoldaşına vermək.
Suallar sinfə
- Çıxanda say niyə azalır?
- 5 − 0 neçədir? 5 − 5 neçədir?
Necə yoxlamaq
Uşaq 5 nümunədən 4-nü düz həll edir və cavabını toplama ilə yoxlayır.
Elmi dil Elmi dil
Anlayışın mahiyyəti
Çıxma toplamanın tərs əməlidir: azalan − çıxılan = fərq. Birinci sinifdə iki məna öyrənilir: götürmə (5 şar idi, 2-si uçdu) və müqayisə (Əlinin 5, Ayanın 3 karandaşı var — fərq neçədir?). Çıxmada yerdəyişmə xassəsi yoxdur: 5 − 2 ≠ 2 − 5.
Strategiyalar
- Əşyaları götürüb qalanı saymaq.
- Geri saymaq (kiçik çıxılanda).
- Toplama faktı vasitəsilə: 7 − 3 = ? → 3 + ? = 7 (ədəd tərkibi).
Qiymətləndirmə meyarı
Uşaq 10 daxilində çıxma misallarının 90%-ni həll edir və ən azı bir misalı toplama ilə yoxlayır.
Özün öyrən
Addım-addım plan
- Şarlar nümunəsini barmaqlarla göstər.
- Ədəd oxunda 5 − 2 addımlarını at.
- Oyunda 5 misal həll et.
- Hər cavabı toplama ilə yoxla.
Özünü yoxla: mən bacarıram
- Çıxmanın nə olduğunu izah edirəm.
- Geri sayıram.
- Cavabı toplama ilə yoxlayıram.
Daha dərinə
Elmi dil: daha böyük şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün.
Çıxma toplamanın tərs əməlidir: a − b = c o deməkdir ki, c + b = a. Hissələrin adı: azalan − çıxılan = fərq. Toplamadan fərqli olaraq yerdəyişmə burada işləmir: 5 − 2 ilə 2 − 5 eyni deyil.
Natural ədədlər arasında yalnız böyükdən kiçiyi çıxmaq olur; kiçikdən böyüyü çıxanda mənfi ədəd alınır — bunu yuxarı siniflərdə öyrənəcəyik.
Oyna və yoxla
Solğun şarlar uçub getdi. Neçəsi qaldı?
Dəftərdə belə yazırıq
- Misalı xanalarla yaz: hər rəqəm və işarə ayrıca xanada.
- Yanında yoxlamanı yaz: 3 + 2 = 5.
- Altına çubuqlar çək və götürülənləri üstündən xətlə.
Dəftərdə sinif işi belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.
Diqqət: tez-tez edilən səhvlər
Həyatda harada lazımdır
- Məsələlərdə: «qaldı», «az», «nə qədər çox» sözləri çıxma deməkdir.
- 20 daxilində: 13 − 5 = 13 − 3 − 2.
- Həyatda: qalıq pul, qalan vaxt.
Evdə edək
Əsas
- Həll et: 8 − 3, 6 − 6, 9 − 1, 7 − 4.
- Birini toplama ilə yoxla.
Çətin ⭐
- Ağacda 9 quş var idi. 4-ü uçdu. Neçə quş qaldı?
- Boşluğu doldur: 10 − _ = 6.
Necə etməli
- Misallar: böyük ədəddən başla və geri say: 8 − 3 → «7, 6, 5».
- Yoxlama: cavabı çıxılanla topla — azalan alınmalıdır: 5 + 3 = 8 ✔.
- Çətin: 9 quşdan 4-ü uçdu: 9 − 4 = 5. Boşluq: 10 − _ = 6 → 10-dan neçə geri addım 6 edir? 4.
Valideynlər üçün cavablar
5, 0, 8, 3. 9 − 4 = 5. 10 − 4 = 6.
Ev tapşırığının addım-addım həlli — Həlli göstər (əvvəlcə özün yoxla)
8 − 3, 6 − 6, 9 − 1, 7 − 4
- 8 − 3: 8-dən 3 addım geri say: 7, 6, 5. Cavab 5.
- 6 − 6: hamısını götürdük, heç nə qalmadı: 0.
- 9 − 1: bir geri — əvvəlki ədəd: 8.
- 7 − 4: 4-dən 7-yə neçə addım? 5, 6, 7 — 3 addım. Cavab 3.
Toplama ilə yoxla
- Cavabı çıxılana əlavə et: 5 + 3 = 8. Azalan alındısa, düzdür.
⭐ 9 quşdan 4-ü uçdu
- «Uçdu» — azaldı, deməli çıxırıq: 9 − 4 = 5. Cavab: 5 quş qaldı.
⭐ 10 − _ = 6
- 6-dan 10-a qədər say: 7, 8, 9, 10 — 4 addım. Boşluğa 4 yaz. Yoxla: 10 − 4 = 6.
Ev işi dəftərdə belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.