Yuxarı, aşağı, sağ, sol
Dərs haqqında

Əşyanın harada olduğunu demək üçün yer sözləri lazımdır. Sağ və sol bizim əllərimizə görə müəyyən olunur.
Kitabda nə görəcəyik
Dərslikdə mövzu adətən şəkilli nümunə, sayma və ya müqayisə tapşırığı və qısa yoxlama ilə verilir. Əvvəl şəkli birlikdə müzakirə edin, sonra tapşırıqları əşyalarla yoxlayın.
Dərsliklə əlaqə:
Bu, dərsliyin mətni deyil — mövzunun qısa təsviridir. Dəqiq səhifəni öz dərsliyinizdə yoxlayın.
Dərs addım-addım
- 1
Bədən oyunu5 dəq
Sağ əl, sol ayaq, başın üstü.
- 2
Rəf10 dəq
Şəkil üzrə danışırıq.
- 3
Diktə10 dəq
Müəllim deyir, uşaqlar fiqur çəkir.
- 4
Gizlət-tap10 dəq
Cütlər bir-birinə yol göstərir.
- 5
Yekun5 dəq
Sağ və solu necə yadda saxlayırıq?
Gəl anlayaq
Şagird üçün Sadə dil
Rəfə bax! Ayı yuxarıda, top aşağıda. Maşın solda, raket sağda.

Daha çox söz
arasında (iki əşyanın ortasında), qabağında, arxasında, üstündə, altında.
Valideyn üçün
Necə kömək etmək
- «Gizlət və tap» oynayın: «Oyuncaq stulun altındadır».
- Yolda soruşun: «İndi sağa, yoxsa sola dönürük?»
- Sağ əlinə rezin bilərzik taxın — xatırlatma olsun.
Müəllim üçün
Dərsin məqsədləri
- Məkan münasibətlərini sözlə ifadə etmək.
Necə aparmaq
- Hərəkət oyunları, qrafik diktə.
Fərdi yanaşma
- Çətinlik çəkənə: sağ əldə nişan.
Suallar sinfə
- Niyə qarşıdakı adamın sağı bizim solumuzdur?
Necə yoxlamaq
Şagird 5 göstərişdən 4-nü düz yerinə yetirir.
Elmi dil Elmi dil
Məkan təsəvvürü
Məkan münasibətləri həndəsənin və xəritə oxumağın əsasıdır. Uşaq əvvəl öz bədəninə görə (sağ əl, sol ayaq), sonra əşyalara görə (topun solunda) istiqamət müəyyən edir. Qarşıda dayanan adamın sağı bizim solumuzla üst-üstə düşür — bu, 1-ci sinif üçün çətin məqamdır.
Özün öyrən
Addım-addım
- Əvvəl öz sağ əlini tap.
- Əşyaya bax və onun yerini de.
- Tam cümlə ilə: «Top ayının altındadır».
Daha dərinə
Elmi dil: daha böyük şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün.
Məkan təfəkkürü riyaziyyatda uğurla sıx bağlıdır: ədəd şüası, cədvəllər, həndəsi fiqurlar və qrafiklər məhz «sağa-sola, yuxarı-aşağı» anlayışlarına əsaslanır.
Uşaqlar əvvəl özlərinə nisbətən (eqosentrik), sonra əşyalara nisbətən istiqamət təyin etməyi öyrənirlər. Başqa adamın baxış nöqtəsini qəbul etmək daha sonrakı mərhələdir.
Oyna və yoxla
Şəkildəki rəfə görə: yuxarıda, yoxsa aşağıda?
Dəftərdə belə yazırıq
- Ortada bir dairə çək. Onun solunda üçbucaq, sağında kvadrat çək.
- Dairənin üstündə ulduz, altında xətt çək.
Dəftərdə sinif işi belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.
Diqqət: tez-tez edilən səhvlər
Həyatda harada lazımdır
- Xəritə və plan: istiqamətlər.
- Yol hərəkəti: küçəni keçəndə əvvəl sola, sonra sağa bax.
Evdə edək
Əsas
- Otağını təsvir et: yuxarıda, aşağıda, sağda, solda nə var?
Çətin ⭐
- Valideynə yol göstər: «2 addım irəli, sağa dön…» — oyuncağı tapsın.
Necə etməli
- Hər dəfə öz bədəninə görə yoxla.
- Tam cümlə ilə de.
Valideynlər üçün cavablar
Cavablar fərqlidir. Yoxlayın: yer sözləri düz işlənibmi?
Ev tapşırığının addım-addım həlli — Həlli göstər (əvvəlcə özün yoxla)
Yerini de
- Bir əşya seç və iki sözlə təsvir et: «Top masanın altında, stulun solundadır».
Ev işi dəftərdə belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.