İnformasiyanı ötürmə vasitələri
Dərs haqqında

İnformasiya ötürüləndə üç hissə olur: mənbə (göndərən), kanal (yol) və qəbuledici (alan). Sən dostuna danışanda mənbə sənsən, kanal hava və səsdir, qəbuledici dostunun qulağıdır. Qədimdə xəbəri çaparlar, tonqal tüstüsü və poçt göyərçinləri çatdırırdı. Sonra məktub və poçt yarandı. XIX əsrdə teleqraf, 1876-cı ildə isə telefon ixtira edildi. XX əsrdə radio və televiziya, sonra internet gəldi. İndi bir mesaj bir neçə saniyəyə dünyanın o biri başına çatır. Kanalda «küy» informasiyanı poza bilər: pis əlaqədə səs kəsilir.
Kitabda nə görəcəyik
İnformatika dərsində uşaq əvvəl kompütersiz oyunlarla düşünməyi öyrənir: məlumatı tanıyır, addımları sıraya düzür, təhlükəsizlik qaydalarını mənimsəyir.
Dərsliklə əlaqə:
Bu, dərsliyin mətni deyil — mövzunun qısa təsviridir. Dəqiq səhifəni öz dərsliyinizdə yoxlayın.
Dərs addım-addım
- 1
Başlanğıc5 dəq
Sınıq telefon.
- 2
Yeni mövzu10 dəq
Üç hissə.
- 3
Praktika10 dəq
Zaman xətti.
- 4
Oyun10 dəq
Köhnə və yeni.
- 5
Yekun5 dəq
Məktub yazırıq.
Gəl anlayaq
Şagird üçün Sadə dil

| Vasitə | Nə ötürür? | Sürət |
|---|---|---|
| 🕊️ göyərçin, çapar | məktub | günlər |
| ✉️ poçt | məktub, bağlama | günlər |
| ☎️ telefon | səs | dərhal |
| 📻 radio, 📺 televiziya | səs, görüntü | dərhal |
| 🌐 internet | mətn, şəkil, səs, video | saniyələr |
Valideyn üçün
Necə kömək etmək
- Övladınıza uşaqlığınızda hansı ötürmə vasitələrindən istifadə etdiyinizi danışın.
- Birlikdə nənə-babaya kağız məktub yazın.
Müəllim üçün
Dərsin məqsədləri
- İnformasiyanın mənbədən kanal vasitəsilə qəbulediciyə ötürüldüyünü bilmək, keçmiş və müasir ötürmə vasitələrini müqayisə etmək.
Necə aparmaq
- Kompütersiz oyunlar, kartlar, rol oyunu, müzakirə
Fərdi yanaşma
- Zəif şagirdlər: 2–3 addım; güclü şagirdlər: öz alqoritmini qurur
Suallar sinfə
- İnformasiya bir yerdən başqa yerə necə çatır?
Necə yoxlamaq
Şagird mənbə, kanal, qəbuledicini tapır və ötürmə vasitələrini müqayisə edir.
Elmi dil Elmi dil
Poçt göyərçini
Göyərçinlər uzaq yerdən öz yuvalarına qayıtmağı bacarır, ona görə insanlar onlarla məktub göndərirdi.
Küy
Səs-küylü otaqda pıçıltı eşidilmir — kanaldakı küy informasiyanı itirir.
Özün öyrən
Addım-addım
- Mənbə kimdir?
- Kanal nədir?
- Qəbuledici kimdir?
- Küy varmı?
Daha dərinə
Elmi dil: daha böyük şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün.
Teleqrafda hərflər qısa və uzun siqnallarla (nöqtə və tire) kodlaşdırılırdı — bu, Morze əlifbası adlanır.
Oyna və yoxla
Bu vasitə köhnədir, yoxsa müasir?
Dəftərdə belə yazırıq
- «Xəbərin yolu» zaman xətti çək: çapardan internetə qədər.
- Bir telefon danışığında mənbə, kanal və qəbuledicini yaz.
Dəftərdə sinif işi belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.
Diqqət: tez-tez edilən səhvlər
Həyatda harada lazımdır
- Elektron poçt və İnternet
- Kompüter şəbəkələri
Evdə edək
Əsas
- «Sınıq telefon» oyununu ailənlə oyna və küyün təsirini yaz.
Əlavə ⭐
- Ailəndən soruş: 30 il əvvəl xəbəri necə alırdılar?
Necə etməli
- Tapşırığı böyüklə birlikdə et.
- Gördüyünü sözlə izah et.
Valideynlər üçün cavablar
Oyunda söz ötürüldükcə dəyişir — bu, kanaldakı küyə nümunədir. 30 il əvvəl xəbəri əsasən televiziya, radio, qəzet və ev telefonundan alırdılar.
Ev tapşırığının addım-addım həlli — Həlli göstər (əvvəlcə özün yoxla)
Düşün
- Müəllim sinifdə danışır: mənbə — müəllim, kanal — səs, qəbuledici — şagirdlər. Qapı açıq, dəhlizdə səs-küy varsa, bu, küydür.
Ev işi dəftərdə belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.