Ölkəni seçin
5-ci sinifƏdəbiyyatƏmək və təbiət

Təbiət lirikası

Dərsin məqsədi: Təbiət lirikasında şairin təbiət mənzərəsi vasitəsilə hiss və düşüncələrini ifadə etdiyini bilmək, şeirdə epitet, bənzətmə və təşxisi tapmaq, şeirin əhvalını müəyyən etmək və təbiət haqqında kiçik şeir və ya təsvir yazmaq.
← Əmək və təbiət

Dərs haqqında

Lirik şeirdə şair hadisə danışmır, öz hiss və düşüncələrini ifadə edir. Təbiət lirikasında bu hisslər təbiət mənzərəsi ilə verilir: baharın gəlişi sevinc, payızın yarpaq tökümü kədər, qışın sükutu sakitlik oyada bilər. Şeirdə hissləri ifadə edən «mən» lirik qəhrəmandır. Şairlər təbiəti canlı göstərmək üçün bədii təsvir vasitələrindən istifadə edir: epitet — əşyanın bədii əlaməti (gümüşü qar, zümrüd çəmən); bənzətmə — bir şeyi digərinə oxşatmaq (qar pambıq kimi yumşaqdır); təşxis — cansız əşyaya canlı xüsusiyyəti vermək (külək fit çalır, çay mahnı oxuyur, ağaclar pıçıldaşır). Azərbaycan şairlərindən Abdulla Şaiq, Səməd Vurğun, Mikayıl Müşfiq və başqaları təbiətə və fəsillərə həsr olunmuş çoxlu şeir yazıblar. Şeiri təhlil edərkən soruşuruq: hansı fəsil və ya mənzərə təsvir olunur? Hansı vasitələr işlənib? Şeir hansı əhvalı oyadır?

Dərsin məqsədi: Təbiət lirikasında şairin təbiət mənzərəsi vasitəsilə hiss və düşüncələrini ifadə etdiyini bilmək, şeirdə epitet, bənzətmə və təşxisi tapmaq, şeirin əhvalını müəyyən etmək və təbiət haqqında kiçik şeir və ya təsvir yazmaq.

Kitabda nə görəcəyik

5-ci sinifdə ədəbiyyat dərslərində şagird bədii ədəbiyyatın söz sənəti olduğunu öyrənir, şifahi xalq ədəbiyyatı (əfsanə, nağıl), şeir, təmsil, hekayə və klassik poeziya nümunələri ilə tanış olur. Əsəri əvvəl dərslikdən oxuyun, sonra suallara cavab verin və öz fikrinizi yazın.

Dərsliklə əlaqə:

Bu, dərsliyin mətni deyil — mövzunun qısa təsviridir. Dəqiq səhifəni öz dərsliyinizdə yoxlayın.

Dərs addım-addım

  1. 1

    Başlanğıc5 dəq

    Dörd fəsilli ağac.

  2. 2

    Yeni mövzu10 dəq

    Lirik şeir və lirik qəhrəman.

  3. 3

    Praktika10 dəq

    Bədii vasitələr.

  4. 4

    Oyun10 dəq

    Şeirin əhvalını tapırıq.

  5. 5

    Yekun5 dəq

    Öz şeirimizi yazırıq.

Gəl anlayaq

Şagird üçün Sadə dil

VasitəNədir?Nümunə
epitetbədii əlamətgümüşü qar
bənzətməoxşatma (kimi)qar pambıq kimi
təşxiscansıza canlı xüsusiyyətikülək fit çalır
🌸 sevinc · ☀️ həyat · 🍂 kədər · ❄️ sükut

Daha dərinə

Elmi dil: daha böyük şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün.

Bəzi şeirlər mahnıya çevrilib: bəstəkarlar təbiət haqqında şeirlərə musiqi yazıblar və onlar uşaq mahnıları kimi oxunur.

Oyna və yoxla

Hansı bədii vasitədir?

Dəftərdə belə yazırıq

  1. Sevdiyin fəsli 5–6 cümlə ilə təsvir et: 2 epitet, 1 bənzətmə, 1 təşxis işlət.
  2. Təsvirinin əhvalını bir sözlə yaz.

Dəftərdə sinif işi belə görünür

15 noyabr1Sinif işi2təbiət lirikası: mənzərə + şairin hissi · lirik qəhrəman · epitet (gümüşü qar) · bənzətmə (pambıq kimi) · təşxis (külək fit çalır) · əhval3
Yazılış ardıcıllığı: 1 Tarix 2 Başlıq 3 Sətir 3: təbiət lirikası: mənzərə + şairin hissi · lirik qəhrəman · epitet (gümüşü qar) · bənzətmə (pambıq kimi) · təşxis (külək fit çalır) · əhval
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.

Dəftəri aç

Diqqət: tez-tez edilən səhvlər

Təbiət şeirini sadəcə mənzərə saymaq. Mənzərənin arxasında şairin hissi var.
Bənzətmə ilə təşxisi qarışdırmaq. Bənzətmədə «kimi» olur; təşxisdə əşya canlı kimi hərəkət edir.

Həyatda harada lazımdır

  • 6-cı sinifdə ədəbiyyat: dastanlar və klassik poeziya

Evdə edək

Əsas

  1. Təbiət haqqında bir şeiri əzbərlə və ifadəli oxu.

Əlavə ⭐

  1. Pəncərədən gördüyün mənzərə haqqında 4 misralıq şeir yaz.

Necə etməli

  1. Əsəri ucadan oxu.
  2. Ən sevdiyin hissəni dəftərə yaz və səbəbini izah et.
Valideynlər üçün cavablar

Nümunə (şagirdin öz şeiri): «Ağ yorğan örtüb torpaq, / Ağaclar susub yatır. / Külək gəlib pəncərəmə / Qış nağılı anladır.» Vasitələr: «ağ yorğan» (epitet, bənzətmə mənasında), «ağaclar yatır», «külək nağıl anladır» (təşxis).

Ev tapşırığının addım-addım həlli — Həlli göstər (əvvəlcə özün yoxla)
  1. Düşün

    1. İki şair payızı təsvir edir: biri «yarpaqlar ağlaya-ağlaya düşür» deyir, digəri «bağlar qızıla bürünüb» yazır. Birincidə kədər, ikincidə sevinc və bərəkət var. Deməli, təbiət lirikası təkcə təbiəti deyil, şairin qəlbini də göstərir.

Ev işi dəftərdə belə görünür

15 noyabr1Ev işi2Təbiət lirikası3
Yazılış ardıcıllığı: 1 Tarix 2 Başlıq 3 Sətir 3: Təbiət lirikası
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.

Özünü yoxla