Düzbucaqlı paralelepipedin həcmi
Dərs haqqında

Kibrit qutusu, kərpic, kitab düzbucaqlı paralelepiped formasındadır. Onun 6 üzü (hamısı düzbucaqlıdır), 12 tili və 8 təpəsi var. Paralelepipedin üç ölçüsü var: uzunluq (a), en (b) və hündürlük (c). Bütün tilləri bərabər olan paralelepiped kubdur. Həcm cismin fəzada nə qədər yer tutduğunu göstərir. Həcmi ölçmək üçün vahid kubdan istifadə edirik: tili 1 sm olan kubun həcmi 1 kub santimetrdir (1 sm³). Paralelepipedin həcmi onun içinə neçə vahid kub yerləşdiyini göstərir: V = a · b · c. Ölçüləri 4 sm, 3 sm, 2 sm olan qutuya bir qatda 4 · 3 = 12 kub, iki qatda 24 kub yerləşir: V = 24 sm³. Kubun həcmi V = a · a · a = a³; tili 3 sm olan kub: 27 sm³. Həcm vahidləri: 1 dm³ = 1000 sm³, 1 m³ = 1000 dm³. Mayelərin həcmi litrlə ölçülür: 1 l = 1 dm³, yəni tili 10 sm olan kub qabın tutumu 1 litrdir. Həcmi hesablayanda bütün ölçülər eyni vahiddə olmalıdır.
Kitabda nə görəcəyik
5-ci sinif riyaziyyat dərsliyində mövzu adətən həyati nümunə, qayda, həll olunmuş misal və müxtəlif çətinlikdə tapşırıqlarla verilir. Əvvəl nümunəni diqqətlə oxuyun, qaydanı öz sözlərinizlə deyin, sonra tapşırıqları dəftərdə həll edib cavabı yoxlayın.
Dərsliklə əlaqə:
Bu, dərsliyin mətni deyil — mövzunun qısa təsviridir. Dəqiq səhifəni öz dərsliyinizdə yoxlayın.
Dərs addım-addım
- 1
Başlanğıc5 dəq
Kublardan qurulmuş qutu.
- 2
Yeni mövzu10 dəq
Paralelepiped və kub.
- 3
Praktika10 dəq
Vahid kublar və həcm.
- 4
Oyun10 dəq
V = a · b · c.
- 5
Yekun5 dəq
Litr və hovuz.
Gəl anlayaq
Şagird üçün Sadə dil

| Ölçülər | Hesablama | Həcm |
|---|---|---|
| 4 sm, 3 sm, 2 sm | 4 · 3 · 2 | 24 sm³ |
| 5 sm, 2 sm, 3 sm | 5 · 2 · 3 | 30 sm³ |
| kub, a = 3 sm | 3 · 3 · 3 | 27 sm³ |
| kub, a = 10 sm | 10 · 10 · 10 | 1000 sm³ = 1 l |
Valideyn üçün
Necə kömək etmək
- Evdə bir qutunun ölçülərini xətkeşlə ölçün və həcmini birlikdə hesablayın; süd paketinin üzərindəki litrlə müqayisə edin.
Müəllim üçün
Dərsin məqsədləri
- Düzbucaqlı paralelepipedin və kubun elementlərini tanımaq, həcmin nə olduğunu başa düşmək, V = a · b · c düsturu ilə həcmi hesablamaq, həcm vahidlərini (sm³, dm³, m³, litr) əlaqələndirmək.
Necə aparmaq
- Modelləşdirmə, həll olunmuş nümunə üzrə iş, cütlükdə məsələ həlli, təxmin və yoxlama, müstəqil iş
Fərdi yanaşma
- Zəif şagirdlər: model və nümunə üzrə addım-addım; güclü şagirdlər: çoxaddımlı məsələ və öz məsələsini qurmaq
Suallar sinfə
- Qutunun içinə neçə vahid kub yerləşər?
Necə yoxlamaq
Şagird paralelepipedin elementlərini sayır, həcmi V = a · b · c düsturu ilə hesablayır və həcm vahidlərini çevirir.
Elmi dil Elmi dil
Qat-qat modeli
Əvvəl bir qatdakı kubları say (a · b), sonra qatların sayına (c) vur.
Su təcrübəsi
1 litr su tili 10 sm olan kub qabı tam doldurur.
Özün öyrən
Addım-addım
- Üzləri, tilləri, təpələri saydım.
- Həcmi vahid kublarla tapdım.
- V = a · b · c düsturunu tətbiq etdim.
- Vahidləri çevirdim.
Bu dərsdəki terminlər
Altından xətt çəkilmiş sözə basın — izahı lüğətdə açılacaq.
- Həcm
- Cismin tutduğu fəza; kub vahidlərlə: sm³.
Daha dərinə
Elmi dil: daha böyük şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün.
Rəvayətə görə, qədim yunan alimi Arximed cismin həcmini onun suyu nə qədər qaldırdığına görə təyin etmək fikrinə gəlmişdir.
Oyna və yoxla
Həcm neçədir?
Dəftərdə belə yazırıq
- Hesabla: 6 sm, 5 sm, 4 sm; kub a = 5 sm.
- Çevir: 3 dm³ = ? sm³; 2 l = ? dm³; 5000 sm³ = ? l.
- Akvariumun ölçüləri 50 sm, 30 sm, 40 sm. Neçə litr su tutur?
Dəftərdə sinif işi belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.
Diqqət: tez-tez edilən səhvlər
Həyatda harada lazımdır
- Ehtimal
Evdə edək
Əsas
- Evdə 2 qutunun ölçülərini ölç, həcmlərini hesabla və müqayisə et.
Əlavə ⭐
- Tili 1 dm olan kub neçə tili 1 sm olan kubdan ibarətdir?
Necə etməli
- Tapşırıqları dəftərdə həll et.
- Cavabı təxminlə və ya tərs əməllə yoxla.
Valideynlər üçün cavablar
6 · 5 · 4 = 120 sm³; 5 · 5 · 5 = 125 sm³. 3 dm³ = 3000 sm³; 2 l = 2 dm³; 5000 sm³ = 5 l. Akvarium: 50 · 30 · 40 = 60 000 sm³ = 60 l. Ev: 10 · 10 · 10 = 1000 kub.
Ev tapşırığının addım-addım həlli — Həlli göstər (əvvəlcə özün yoxla)
Həll edək
- Hovuzun uzunluğu 10 m, eni 5 m, dərinliyi 2 m-dir. Neçə m³ su tutur? V = 10 · 5 · 2 = 100 m³. 1 m³ = 1000 l olduğundan, bu 100 000 litrdir.
Ev işi dəftərdə belə görünür
Nümunə: tarix və başlıq ölkənin dəftər qaydasına uyğundur.